آیا می دانستید که تقریباً هر چیزی که ما هر روز استفاده می کنیم قبلاً یک ماده معدنی بوده و حیات خودش را به عنوان یک ماده معدنی شروع کرده است؟! ماشین، رایانه شخصی، تلفن همراه و منبع برق شما و… همگی از مواد معدنی ساخته شده اند.

اکتشاف گام مهمی در یافتن مواد معدنی است تا بتوان آنها را به طور بالقوه استخراج کرد. تقاضای انسان برای مواد معدنی و خدمات اکتشاف معدن در حال افزایش است! به عنوان مثال برای ساخت تجهیزات انرژی های تجدیدپذیر مانند توربین های بادی به مس بیشتری نیاز داریم. این تقاضا به افزایش اکتشاف در سراسر جهان منجر می شود.

صنعت اکتشاف مواد معدنی برای نزدیک به 200 سال بخشی از اقتصاد قوی جهان بوده است. اکتشاف و استخراج مواد معدنی در پارک های ملی یا ایالتی مجاز نیست. بیش از 20 قانون برای اکتشاف و استخراج معادن برای حفاظت از محیط زیست، میراث بومی، آب، زمین، گیاهان و حیوانات، تنوع زیستی، حوضه آب و… اعمال می شود.

در ادامه مطلب با ما همراه باشید تا دقیقاً بدانید اکتشاف معدن چیست، روش های نوین و مراحل اکتشاف معدن کدامند، اکتشاف معدن اصلاً چه اصولی دارد، برای اکتشاف معدن آیا نیازی به گرفتن مجوز است و اگر آری،  مراحل گرفتن یا انتقال پروانه اکتشاف معدن کدامند و خیلی از موارد دیگر.

اکتشاف معدن چیست؟

اکتشاف (به انگلیسی: Exploration) به مجموعه ای از فعالیت ها گفته می شود که به تعیین وجود مواد معدنی در زیر زمین کمک می کند.

استخراج معدن مس، زغال سنگ و طلا

اگر در فرآیند اکتشاف مشخص شود که مواد معدنی قابل استخراج تجاری هستند، استخراج معادن در دستور کار قرار می گیرد. شاید برایتان جالب باشد که بدانید کمتر از یک درصد از پروژه های اکتشافی معمولاً تا ایجاد یک معدن پیش می روند، چون معدن و منابع استخراج شده هزینه مالی بالایی دارند.

اکتشاف معدن (به انگلیسی: Mine Exploration) فرآیند جستجوی شواهدی از هرگونه کانی سازی و منابع و ذخایر ارزشمند از نظر اقتصادی و تجاری با به کارگیری علوم، فنون و روش های مختلف در روی زمین یا زیر زمین است. اکتشاف معدن شامل عملیات های مختلفی می شود که جمع‌آوری و بررسی داده های دفتری، کسب اطلاعات مقدماتی به صورت میدانی و مرحله اکتشاف از جمله مهم ترین مراحل اکتشاف معدن محسوب می شوند.

مراحل اکتشاف معدن

در اکتشاف معادن افراد از معادن متروکه، معادن سنگ و گاهی اوقات معادن عملیاتی بازدید می کنند. علاقه مندان معمولاً با هدف اکتشاف و مستندسازی و گاهی با استفاده از نقشه برداری و عکاسی به چنین فعالیت هایی می پردازند. از این نظر، اکتشاف معدن را می توان نوعی باستان شناسی صنعتی آماتور در نظر گرفت.

با این حال از بسیاری جهات، به غارنوردی نزدیک تر است و بسیاری از افراد فعال در این حوزه، علاقه مند به کاوش در معادن و غارها هستند. مثلاً در مراحل اکتشاف معدن سنگ آهن معمولاً به تجهیزاتی مانند کلاه ایمنی، لامپ های سر، چکمه های ولینگتون، تجهیزات کوهنوردی و… نیاز است.

اصل کلی در اکتشاف معدن این است که تکه های اطلاعات زمین شناسی از چندین مکان استخراج شده و در منطقه بزرگ تر برای ایجاد یک تصویر زمین‌شناسی برون یابی می شوند. اکتشاف هر چقدر که رو به جلو پیش می رود، پیچیدگی های آن نیز افزایش می یابد.

ابتدای امر روش‌های ارزان‌تر و خام‌تر اجرا شده و اگر اطلاعات حاصل از نظر اقتصادی جالب توجه و به صرفه باشد، تکنیک های پیشرفته تر و گران‌تر در مراحل بعدی اکتشاف معدن به کار گرفته می شوند. با این حال، یافتن توده‌های سنگ معدنی غنی شده بسیار نادر است و بنابراین بیشتر عملیات ‌های اکتشاف معدن پس از چند مرحله یا حتی همان مرحله اول متوقف می شوند.

فعالیت های اکتشافی اولیه مانند نقشه برداری، از یک منطقه بزرگ شروع می شود و سپس مناطق کوچکتر را هدف قرار می دهد. هدف این است که ببینیم آیا کانی سازی در سطحی است که بتوان مواد معدنی را به صورت تجاری استخراج کرد یا خیر. به طور کلی خلاصه مراحل اکتشاف معدن ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • مطالعات دفتری
    جمع آوری و تحقیق در مورد داده های دفتری با استفاده از نقشه برداری و بررسی و مقایسه نقشه های زمین شناسی، بررسی تصاویر گرفته شده از زمین از سطح یا هوا و به صورت هوایی و ماهواره ای، سنجش های هوابرد ژئوفیزیک و ژئوشیمی
  • مرحله پی جویی
    آزمایش نمونه های آب و خاک و به دست آوردن اطلاعات اولیه به صورت میدانی، جستجو و مشخص کردن محل یک آنومالی با آنالیز کانی شناسی و سنگ شناسی و از طریق پی جویی ژئوفیزیکی (کشف تغییرات شرایط زمین شناسی ناشی از وجود کانسار کانسنگ و اندازه گیری خواص فیزیکی زمین) و ژئوشیمی (ثبت کلیه آنومالی ها  و کشف تغییرات جزئی شرایط محل پی جویی ناشی از وجود ماده معدنی)
  • مرحله اکتشاف و حفاری
    تعیین دقیق شکل هندسی، گستره، تناژ، عیار و ارزش یک کانسار، محاسبه درآمد حاصله و انجام مطالعات امکان سنجی حفاری و معدنکاری

حفاری اوج کارزار مراحل اکتشاف معدن است. چون یک فرآیند بسیار گرانی است و بنابراین فقط در مکان های نادری انجام می شود که پتانسیل بالایی در کشف معدن و مواد معدنی دارند.

اکتشاف معدن با ماهواره و دستگاه

روش های نوین مورد استفاده در مراحل مختلف حفاری

روش های نوین اکتشاف معدن عبارتند از:

1- فناوری های پیشرفته داده های مکانی و تجسم داده های مکانی برای در اختیار نهادن داده های مختلف و مفید با استفاده از:

  • مدل های سه بعدی: در اختیار نهادن داده ها به صورت زنده و واقعی و ارائه تصویر مناسب از آنچه که درون دل پیچیده زمین هست.
  • عینک های واقعیت مجازی: ارائه یک نگاه مجازی به فضای معدن و نحوه کار کارگران فعال در داخل آن
  • واقعیت افزوده: آموزش نیروهای معدن پیش از آغاز مراحل اکتشاف معدن به صورت نرم افزاری و با تلفیق واقعیت با نشانه های مختلف بصری غیر واقعی

2- سیستم اطلاعات جغرافیایی یا GIS

دسترسی به موقعیت های جغرافیایی و منطقه ای و نمایش موقعیت، اندازه و شکل اجسام مختلف داخل لایه های زیرین یا روی زمین و بررسی تأثیر آن اجسام بر محیط پیرامون

3- هوش مصنوعی یا AI

ارائه اطلاعات کامل و دقیق در هر روز و به ثمر نشاندن سریع تر و با کیفیت بیشتر اکتشافات

4- دستگاه های پیشرفته  XRF، XRD (پراش اشعه X)، LIBS (طیف سنج فروشکست القایی- لیزری) و SWIR (طیف سنج مادون قرمز- موج کوتاه)

انواع دوربین ‌ها، محدودکننده های پرتویی، امکان تبادل بی سیم اطلاعات و جی پی اس به دستگاه های جدید XRF برای انجام سریع تر تجزیه و تحلیل های شیمیایی، اندازه‌گیری سریع و ارزان عیار عناصر و مجزا سازی نمونه‌ های پرعیارتر از نمونه ‌های کم عیارتر اضافه شدند. LIBS با قابلیت تشخیص عناصر سبک مثل لیتیوم، آلومینیوم ، منیزیم یکی دیگر از دستگاه های پیشرفته ای است که اخیراً در مراحل اکتشاف معدن مورد استفاده قرار می گیرد.

اصول کشف و حفاری معدن

چگونه معدن کشف کنیم؟!آیا می دانستید که اکتشاف به شدت تحت نظارت است. کاوشگران مواد معدنی باید برای اخذ مجوز اکتشاف اقدام کنند. مجوز به کاوشگر حق انحصاری جستجوی یک ماده معدنی خاص در یک منطقه مشخص شده را می دهد. البته لازم به ذکر است که مجوز اکتشاف، اجازه استخراج معدن را به دارنده آن نمی دهد یا تضمین نمی کند که مجوز معدن صادر می شود. دارنده پروانه همچنین می تواند برای مجوز استخراج یا ابقاء درخواست دهد.

: پیمانکار اکتشاف معدن در ایران

آیا می دانستید که شرکت های اکتشافی وظیفه دارند:

  • با صاحب یا ساکن زمین مشورت کنند.
  • اثرات زیست محیطی را مدیریت نمایند.
  • نگرانی های ایمنی عمومی و کاربری زمین را در نظر بگیرند.
  • برای دسترسی مذاکره کرده و یا قراردادهای جبران خسارت با مالکان امضاء کنند.
  • اطلاعات مربوط به هرگونه فعالیت مجاز تحت مجوز را به اشتراک بگذارند.
  • فرصتی معقول برای بیان دیدگاه های خود در مورد آن فعالیت ها برای جامعه فراهم کنند.

دارنده مجوز حفاری معدن باید تمام اقدامات منطقی را برای موارد زیر انجام دهد:

  • اثرات عملیات حفاری را به حداقل برساند.
  • از محیط زیست، سلامت انسان و خدمات محافظت نماید.

این وظیفه سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور است که تضمین کند خرید و فروش معدن یا اکتشاف معدن به صورت قانونی انجام می شود. آنها باید از جوامعی که در آن مراحل اکتشاف معدن در حال انجام است، حمایت کنند. یکی دیگر از اصول اکتشاف معدن این است که دارنده پروانه یا گواهی نامه اکتشاف تنها در صورتی مجاز به حمل و فروش ماده معدنی است که از سازمان صنایع و معادن مجوز داشته باشد.

مراحل گرفتن گواهی کشف معدن

ماده 5 قانون معادن کشور بیان می کند که اشخاص حقیقی و حقوقی مجاز به انجام اکتشاف ذخایر معدنی هستند و بر اساس ماده 8 قانون معادن پروانه بهره برداری معادن مکشوفه برای دارندگان اکتشاف، طبق مقررات مربوط صادر می شود. مراحل گرفتن پروانه اکتشاف معدن عبارتند از:

  • ترسیم محدوده مورد نظر به صورت شکل هندسی منظم و بر روی یک برگ نقشه توپوگرافی توسط متقاضی اکتشاف و تحویل فرم مخصوص در خواست اکتشاف به همراه کپی یک بر گ تصویر شناسنامه به سازمان مربوطه (افراد کمتر از 18 سال و مشمولین نظام وظیفه نمی توانند درخواست اکتشاف داشته باشند چون از آنها پذیرفته نمی شود)
  • در صورت آزاد بودن کل یا بخشی از محدوده مورد تقاضا، ارائه خواست انجام میله گذاری و معرفی مسئول فنی انتخابی متقاضی توسط خود متقاضی در موعد مقرر
  • مراجعه کارشناس سازمان و مسئول فنی به همراه متقاضی به محل و مشخص کردن محدوده مورد نظر متقاضی رروی زمین و تهیه و ارائه گزارش مربوطه توسط کارشناس سازمان
  • ارسال محدوده مورد نظر به ادارات میراث فرهنگی، محیط زیست و منابع طبیعی و اعلام نظر این ادارات در مورد محدوده حد اکثر 4 ماه بعد از وصول نامه
  • بعد از موافقت ادارات فوق، ارائه طرح اکتشاف معدن توسط متقاضی به سازمان حداکثر ظرف مدت 2 ماه
  • مطالعه طرح اکتشافی توسط سازمان و صدور پروانه اکتشاف پس از رفع نواقص احتمالی
  • ‌انجام عملیات‌ فنی‌‌ اکتشاف‌ طبق طرح اکتشاف تصویبی در‌طول مدت زمانی که پروانه معتبر است توسط فردی که پروانه اکتشاف را دارد و نهایتاً ارائه گزارش پایان اکتشاف به سازمان
  • صدور گواهی نامه اکتشاف به نام مکتشف پس از دریافت گزارش پایان اکتشاف
  • ارائه در خواست بهره برداری از معدن مکشوفه به سازمان حداکثر تا یک سال پس از صدور تاریخ گواهی نامه اکتشاف
: انفجار معدن و معدن کاری

نکات مهم

نحوه انتقال پروانه اکتشاف معدن در صورتی رسمی است که سازمان صنایع و معادن آن را تأیید و رضایت نامه خودش را در این زمینه ارائه دهد. در ضمن انتقال گیرنده و انتقال دهنده باید توسط سازمان به دفترخانه معرفی شده و آنها بایستی تعهدات را متقبل شوند.

استعلام پروانه اکتشاف معدن یکی از مراحل ضروری در اکتشاف معدن محسوب می شود. این استعلام ها بایستی در سامانه بهين ياب ثبت شوند. نتايج استعلام هاي ثبت شده پس از انجام بررسی های لازم در وزارت صنعت، معدن و تجارت، در سامانه هماهنگ نمايش داده مي‌‌شوند.

تجهیزات مختلف استفاده شده در اکتشاف معدن

کارهای میدانی زیادی در کشورهای در حال توسعه و مناطق دور افتاده برای اکتشاف معدن و خدمات معدنی در حال حاضر انجام می شود. تقاضا برای مواد خام و سنگ معدن در سال های اخیر افزایش یافته است. برای کسانی که در این صنعت کار می کنند، مراحل اکتشاف معدن شامل به کارگیری ابزار و تجهیزاتی است که مخصوص زمین شناسان اکتشاف معدنی، معدنچیان، نقشه برداران و محققان در مقیاس بزرگ است.برخی از دستگاه های اکتشاف معدن عبارتند از:

  • تجهیزات ژئو فیزیک
  • دستگاه های ژئو الکترونیک
  • لرزه نگار
  • دستگاه پلاریزاسیون القایی
  • دستگاه های حفاری مغزه گیری
  • دستگاه های حفاری پودری پهباد
  • دستگاه های نقشه برداری
  • دستگاه های GPS
  • دستگاه GIS به همراه نرم افزار آن
  • دستگاه سیل القایی
خدمات معدنی ماناماین

به اکتشاف معدن نیاز دارید؟

شرکت مانا معدن کیان تجارت تحت برند ماناماین به صورت تخصصی در حوزه اکتشاف معدن مشغول به فعالیت است و می تواند برای مشاوره و تحلیل، پی جویی، تهیه نقشه های زمین شناسی و توپوگرافی، تهیه طرح اکتشاف و اخذ پروانه اکتشاف به شما کمک کند.چنانچه قصد دارید درباره اکتشاف معدن اطلاعاتی کسب کرده و با شرکت ماناماین همکاری کنید، با شماره ۰۳۵۹۱۰۰۹۰۰۲ تماس بگیرید.